JABARMEDIA – Nyirikeun kabeungharan budaya sarta kosa kata, masarakat Jawa Kulon boga rupa-rupa istilah mandiri pikeun nyebutkeun bagian tina rupa-rupa pepelakan. Salah sahiji hal anu paling unik jeung can tangtu aya di daérah séjén nyaéta ngeunaan ngaran kembang tatangkalan anu béda-béda gumantung kana jinis tangkalna. Dina kahirupan sapopoé, urang Sunda baheula geus biasa ngagunakeun rupa-rupa istilah ieu pikeun ngagampangkeun komunikasi sarta nétélakeun kaayaan alam sabudeureunana. Hal ieu ogé jadi bukti yén basa daérah anu urang boga téh kacida beunghar ku istilah anu spésifik.
Salian ti fungsina pikeun alat komunikasi, rupa-rupa istilah ieu ogé mangrupikeun warisan budaya anu kudu terus dimumulé ku sakumna nonoman ayeuna. Lamun urang teu merhatikeun kalawan daria, lalaunan ieu kosa kata téh bisa ilang kasilih ku jaman digital anu sarba modéren. Ku kituna, penting pisan pikeun urang sararéa, boh kolot boh para pengajar di sakola, pikeun terus ngawanohkeun deui rupa-rupa istilah kembang ieu ka barudak. Hayu urang pedar sacara jero ngeunaan rupa-rupa ngaran kembang anu aya dina tatangkalan sabudeureun urang dumasar kana kabeungharan basa luluhur.
Ngaran Unik Kembang Buah-buahan
Salah sahiji conto anu paling sering ditaroskeun ku masarakat umum nyaéta ngeunaan tangkal buah anu kawentar, nyaéta tangkal durian atawa kadu. Dina istilah anu merenah, kembang duren basa sunda téh disebutna dlongop, sedengkeun pikeun kembang kadu olohok jadi istilah anu geus baku pisan. Dua ngaran kembang ieu boga unina sorangan anu méré gambaran anu jéntré ngeunaan rupa jeung wangun kembang éta sacara visual. Salian ti éta, aya ogé kembang buah séjén anu ngaranna henteu éléh unik jeung ngandung harti anu jero.
Contona, kembang tangkal jambu air disebut lumenyap, hiji istilah anu méré gambaran éndah ngeunaan rupa kembang anu katémbongna lamat-lamat atawa moncorong éndah. Aya ogé kembang buah jeruk anu biasa disebut ku istilah angkruk ku masarakat pilemburan di Jabar. Tangkal buah mangga liar atawa nu biasa disebut tangkal limus ogé boga ngaran kembang anu spésifik pisan, nyaéta seleksek. Istilah-istilah ieu téh mangrupikeun kabeungharan kecap anu ngabuktikeun yén karuhun urang merhatikeun pisan kana parobahan unggal pepelakan.
Kembang Tangkal Sayuran jeung Lalaban
Salian ti tangkal buah-buahan anu galedé, tatangkalan anu ngahasilkeun sayur jeung lalaban sabudeureun imah ogé boga istilah kembang nu mandiri. Sing saha jalma anu resep kana lalaban jengkol pastina kudu nyaho yén kembang jengkol merekenyenyen nyaéta istilah pituin ti tatar Sunda. Pelafalan kecap merekenyenyen mémang rada hésé pikeun jalma anu can biasa, tapi ieu kecap méré kesan anu lucu tur unik pisan. Kitu ogé jeung tangkal peuteuy anu kembangna biasa disebut pendul alatan wangunna buleud kawas pendul loncéng.
Aya ogé kembang tina pepelakan sampeu atawa singkong anu katelah ku sebutan dingdet, nu wangunna laleutik pisan dina tungtung tangkalna. Upami urang ningali tangkal cabé anu keur ranyat kembangan, kembang cabé éta téh disebutna bolotot alatan wangunna anu mutih sarta mencrong laleutik. Kitu ogé jeung kembang tina tangkal térong anu biasa disebut ku istilah moncorong alatan warnana anu ungu éndah tur katémbong jéntré. Sakabéh istilah ieu mintonkeun yén unggal bagian tina tangkal sayuran boga identitasna sorangan-sorangan.
Istilah Kembang dina Tatangkalan Séjénna
Lamun urang leumpang ka leuweung atawa ka kebon anu masih loba tatangkalan galedé, urang bakal mendakan rupa-rupa ngaran kembang séjénna. Contona nyaéta kembang ti tangkal awi anu biasa disebut ku sebutan eumbreuk ku masarakat tradisional Sunda. Tangkal aren atawa tangkal kawung anu ngahasilkeun lahang amis ogé boga kembang anu disebut dangu sarta mayang pikeun jambé. Unggal ngaran mibanda carita jeung filosofi anu luyu jeung mangpaat sarta karakter tina tangkal éta sorangan dina kahirupan.
Salian ti éta, aya istilah anu kawentar nyaéta kembang cau anu biasa disebut ku urang sararéa salaku jantung. Masarakat umum pastina geus biasa ngadéngé kecap jantung cau alatan mindeng diolah jadi rupa-rupa kadaharan anu kacida ponyona. Kembang tina tangkal bako anu biasa dipelak di daérah pagunungan disebut bosongot ku para patani di lembur. Kanggo pepelakan paré anu aya di sawah, kembangna téh disebut ringsang nalika mimiti kaluar tina tangkalna sateuacan jadi buah paré. Istilah-istilah kembang ieu mémang kudu terus diajarkeun supados generasi ngora tetep wanoh kana asal-usul basana.
Ngajaga Kabeungharan Istilah Basa Sunda
Mulasara rupa-rupa istilah basa sunda ngeunaan kekembangan ieu lain ngan saukur pancén para ahli basa atawa pangajar di sakola wungkul. Hal ieu mangrupikeun tanggung jawab urang sararéa salaku urang Sunda anu boga kawajiban ngajaga jati diri bangsa sarta lemah cai. Sabab, upami urang cuek jeung embung mikanyaho, lila-lila ieu kosa kata anu éndah téh bakal leungit tina ingetan masarakat. Kaayaan ieu bakal ngajadikeun basa urang miskin ku istilah sarta kaleungitan siloka jeung ajén-inajen luhung warisan luluhur.
Ku kituna, hayu urang mimitian ti diri sorangan ku cara ngagunakeun deui ieu istilah nalika keur ngawangkong jeung kulawarga. Urang bisa nepikeun rupa-rupa ngaran kembang ieu bari heureuy atawa bari mantuan barudak diajar ngeunaan alam sabudeureun imah. Kalayan cara anu basajan saperti kitu, urang geus milu ngajaga sangkan basa Sunda tetep hirup sarta terus mekar saluyu jeung jaman. Sangkan urang leuwih paham sarta gampang ngapalkeunana, ieu di handap aya daptar ringkes rupa-rupa ngaran kembang tatangkalan anu geus dipedar tadi.
- Kadu atawa Durian: Kembangna disebut olohok atawa dlongop.
- Jengkol: Kembangna disebut merekenyenyen.
- Peuteuy: Kembangna disebut pendul.
- Sampeu: Kembangna disebut dingdet.
- Jambu Aer: Kembangna disebut lumenyap.
- Jeruk: Kembangna disebut angkruk.
- Limus: Kembangna disebut seleksek.
- Cau: Kembangna disebut jantung.
- Paré: Kembangna disebut ringsang.
- Cabé: Kembangna disebut bolotot.
Maca daptar di luhur méré gambaran anu jéntré yén karuhun urang Sunda boga ketelitian anu kacida luhurna dina niténan alam. Maranéhna henteu sagawayah méré ngaran, tapi luyu jeung karakter sarta kaayaan tina kembang éta pepelakan sacara alami. Niténan sarta mikaharti rupa-rupa istilah ieu bakal ngajadikeun urang leuwih nyaah kana basa sarta budaya sorangan. Hayu urang terus mumulé sarta gunakeun basa Sunda dina kahirupan sapopoé sangkan tetep panceg sarta jadi eunteung keur balaréa.
